Trong 9 tháng đầu năm 2025, TP HCM chứng kiến làn sóng doanh nghiệp rời bỏ thị trường với tốc độ đáng báo động. Theo báo cáo từ Hiệp hội Doanh nghiệp TP HCM (HUBA), trung bình mỗi tháng có gần 20.000 doanh nghiệp rút lui dưới nhiều hình thức: tạm ngừng kinh doanh, giải thể hoặc âm thầm đóng cửa mà chưa hoàn tất thủ tục. Con số này không chỉ phản ánh khó khăn kinh tế mà còn là lời cảnh báo về sức khỏe của khu vực tư nhân – động lực chính cho tăng trưởng thành phố. Bài viết sẽ phân tích sâu nguyên nhân, tác động và các giải pháp cần thiết để vực dậy doanh nghiệp trong giai đoạn đầy thách thức này.

Tình Hình Doanh Nghiệp TP HCM: Số Liệu Báo Động

Dữ liệu từ HUBA cho thấy, số doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ tạm ngừng kinh doanh có thời hạn tăng hơn 10% so với cùng kỳ năm 2024. Cụ thể, doanh nghiệp thành lập mới giảm 13,9%, doanh nghiệp tạm ngừng hoạt động tăng 11,1%, trong khi số lượng giải thể tăng đến 15,4%. Đây là xu hướng đáng lo ngại khi khu vực kinh tế tư nhân vốn chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu GRDP của thành phố.

Mặc dù tổng vốn đầu tư toàn xã hội 9 tháng đầu năm đạt hơn 465.000 tỷ đồng, tăng 10,3% so với cùng kỳ, nhưng vốn ngoài nhà nước lại giảm 3,7%, chỉ còn 238.862 tỷ đồng. Điều này cho thấy dòng tiền từ khu vực tư nhân đang bị siết chặt, thiếu động lực để mở rộng sản xuất kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp không còn hoạt động nhưng chưa làm thủ tục giải thể, trong khi hàng loạt hộ kinh doanh trả mặt bằng, đóng cửa chờ thời cơ mới.

GRDP Tăng Nhưng Doanh Nghiệp Vẫn Khó Khăn

Bức tranh kinh tế TP HCM không hoàn toàn ảm đạm. GRDP 9 tháng đạt 7,07%, kim ngạch xuất khẩu gần 68,65 tỷ USD – dấu hiệu khởi sắc rõ rệt trong hoạt động thương mại quốc tế. Một số ngành mũi nhọn ghi nhận tăng trưởng tích cực: công nghiệp chế biến chế tạo, điện tử, linh kiện máy tính tăng trên 10%; nông lâm thủy sản tăng 3,83%; công nghiệp và xây dựng tăng 8,55%. Các lĩnh vực liên quan đến xây dựng và bất động sản được kỳ vọng phục hồi nhờ đẩy mạnh đầu tư công, định hướng phát triển kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học công nghệ, cải cách hành chính và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, đà tăng trưởng này chưa đủ để bù đắp khó khăn mà doanh nghiệp đang đối mặt hàng ngày.

Một trong những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp lao đao là biến động tỷ giá. Chỉ trong vòng một năm, từ tháng 9/2024 đến tháng 9/2025, tỷ giá USD tăng từ 25.000 đồng lên 26.500 đồng, tương đương mức tăng 6%. Hậu quả là chi phí nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, linh kiện tăng mạnh, đẩy giá thành sản phẩm lên cao.Doanh nghiệp có nợ ngoại tệ phải gánh thêm nghĩa vụ trả nợ lớn hơn, trong khi giá hàng hóa nội địa mất lợi thế cạnh tranh. Ngay cả các dự án đầu tư công cũng đối mặt nguy cơ vượt dự toán do chi phí vật liệu nhập khẩu tăng đột biến. Với doanh nghiệp nhỏ, cú sốc này càng nặng nề khi không có nguồn lực dự phòng.

Thị trường bất động sản thiếu ổn định tiếp tục là “cái gai” trong hoạt động doanh nghiệp. Giá căn hộ leo thang vượt xa khả năng chi trả của người lao động, khiến nhu cầu nhà ở thực bị nén lại. Trong khi đó, nghĩa vụ trả nợ trái phiếu trở thành gánh nặng đè lên vai nhiều doanh nghiệp bất động sản và các ngành liên quan.Theo thống kê, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đến hạn trong nửa cuối năm 2025 ước tính 131.601 tỷ đồng, trong đó riêng trái phiếu bất động sản chiếm 69.970 tỷ đồng – tương đương 53% tổng khối lượng đáo hạn. Áp lực thanh khoản khiến nhiều doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất, cắt giảm nhân sự hoặc tạm ngừng hoạt động để tập trung xử lý nợ.

Doanh Nghiệp Nhỏ Và Hộ Kinh Doanh: Nạn Nhân Của Chuyển Đổi Số

Khu vực doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh đang chịu tác động nặng nề nhất từ sự thay đổi thói quen tiêu dùng và cạnh tranh khốc liệt từ thương mại điện tử. Các cửa hàng truyền thống, sạp chợ dần mất khách khi người tiêu dùng chuyển sang mua sắm online với giá rẻ, giao hàng nhanh. Việc siết chặt quản lý hóa đơn điện tử, kê khai thuế và chống hàng gian hàng giả càng tạo áp lực lớn lên các hộ kinh doanh lớn tuổi – những người khó thích ứng với công nghệ mới. Kết quả là hàng loạt cửa hàng trả mặt bằng, đóng cửa im lặng, góp phần làm tăng con số gần 20.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường mỗi tháng.

Các ngành nghề thâm dụng lao động như dệt may, da giày, đồ gỗ, nội thất đang thu hẹp quy mô sản xuất do thiếu đơn hàng và chi phí tăng cao. Ngành chế biến lương thực thực phẩm gặp khó khi giá sản phẩm trong nước cao hơn hàng nhập khẩu hàng chục phần trăm, nguyên nhân chính từ chi phí thức ăn chăn nuôi lớn, sản xuất nhỏ lẻ và công nghệ lạc hậu. Doanh nghiệp trong các ngành này khó tiếp cận vốn vay ưu đãi để đầu tư sản xuất xanh, chuyển đổi số hay nâng cấp máy móc. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong quản trị chuỗi cung ứng và chế biến sâu càng khiến khả năng cạnh tranh suy giảm. Hoạt động xuất khẩu dù có khởi sắc vẫn đối mặt nhiều rào cản từ chính sách thương mại quốc tế. Tại thị trường Mỹ, chính sách thuế đối ứng ảnh hưởng đến hầu hết các ngành: công nghiệp chế biến chế tạo (64%), dịch vụ (66%), xây dựng (62%), nông lâm thủy sản (61%). Nhiều mặt hàng chủ lực như thủy sản, gỗ bị áp thuế chống phá giá cao, làm giảm sức cạnh tranh.

Ở châu Âu, lợi thế từ Hiệp định EVFTA bị thu hẹp khi Ủy ban châu Âu áp thuế chống bán phá giá 12,1% đối với thép cán nóng từ Việt Nam và siết chặt ngưỡng Asen vô cơ trong thủy sản. Đặc biệt, cảnh báo “thẻ vàng” IUU vẫn chưa được gỡ bỏ khiến các lô hàng cá ngừ, hải sản khai thác phải qua kiểm tra nghiêm ngặt, kéo dài thời gian thông quan và tăng chi phí logistics. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ không chịu nổi áp lực đã tạm ngừng hoạt động hoặc giải thể.

Doanh Nghiệp Là Xương Sống – Cần Bảo Vệ Và Nuôi Dưỡng

Việc gần 20.000 doanh nghiệp rút khỏi thị trường mỗi tháng tại TP HCM không chỉ là con số thống kê mà là tín hiệu cảnh báo về sức khỏe nền kinh tế. Dù GRDP tăng trưởng và xuất khẩu khởi sắc, nhưng nếu khu vực tư nhân tiếp tục suy yếu, động lực phát triển lâu dài sẽ bị đe dọa. Chính quyền, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp cần chung tay hành động quyết liệt: từ ổn định kinh tế vĩ mô, cải cách thủ tục hành chính đến hỗ trợ vốn, công nghệ và thị trường. Chỉ khi doanh nghiệp nhỏ sống được, doanh nghiệp lớn phát triển bền vững, TP HCM mới giữ vững vị thế đầu tàu kinh tế của cả nước.

Hãy cùng theo dõi và ủng hộ các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp. Doanh nghiệp không chỉ là nơi tạo việc làm mà còn là trái tim của nền kinh tế – bảo vệ họ chính là bảo vệ tương lai tăng trưởng.