Với doanh số thương mại điện tử (e-commerce) tại Mỹ năm 2024 đạt 1.192 nghìn tỷ USD, gấp đôi so với năm 2019, và 69% gia tăng số lượng thông báo đóng cửa khiến 2024 trở thành năm tồi tệ nhất kể từ đại dịch đối với retail closures, liệu chúng ta có đang chứng kiến cái chết của bán lẻ truyền thống?

Câu trả lời phức tạp hơn bạn nghĩ. Dù khái niệm “retail apocalypse” (tận thế bán lẻ) đang diễn ra, nhưng thương mại truyền thống vẫn chiếm 80,6% tổng doanh số bán lẻ toàn cầu năm 2023. Cuộc chiến thực sự không phải giữa online và offline, mà là giữa mô hình kinh doanh biết thích ứng và mô hình lỗi thời.

Sự thật về “cái chết” của cửa hàng truyền thống

Con số đáng báo động

Năm 2024 chứng kiến làn sóng đóng cửa quy mô lớn trong ngành bán lẻ. Theo Coresight Research, có hơn 7.300 cửa hàng đóng cửa, tăng 57% so với năm trước.

Một số thương hiệu lớn phải thu hẹp:

• Family Dollar đóng 677 cửa hàng
• Walgreens đóng 259 cửa hàng
• Big Lots đóng 360 cửa hàng
• LL Flooring đóng cửa hoàn toàn

📉 Dự báo năm 2025 có thể chạm mốc 15.000 cửa hàng đóng cửa.

Đây chính là “Retail Apocalypse” – thuật ngữ mô tả sự đóng cửa hàng loạt các cửa hàng bán lẻ truyền thống ở Mỹ, bắt đầu từ thập niên 2010 và tăng tốc do COVID-19.

Nhưng liệu đây có phải “cái chết” thực sự?

Thực tế phức tạp hơn. Gần 5 năm sau đại dịch, việc dịch chuyển hoàn toàn từ mua sắm offline sang online vẫn chưa xảy ra.

Số liệu minh chứng: E-commerce chỉ chiếm 15,9% tổng doanh số bán lẻ Mỹ trong Q1/2024, tức 84,1% vẫn thuộc về bán lẻ truyền thống và các mô hình hybrid.

E-commerce: Kẻ thống trị hay đối tác chiến lược?

Sức mạnh không thể phủ nhận

• Hơn 33% dân số thế giới mua sắm online.
• E-commerce hiện là ngành công nghiệp 6,8 nghìn tỷ USD, dự báo đạt 8 nghìn tỷ USD vào 2027.
• Chiếm 19,4% tổng doanh số bán lẻ toàn cầu năm 2023, dự báo tăng lên 22,6% vào 2027.

Tác động đến lao động ngành bán lẻ

• Thu nhập giảm mạnh nhất ở lao động trẻ và lao động cao tuổi.
• Nhân viên trên 64 tuổi bị giảm thu nhập trung bình 3,6%.

Nhưng online không thể thay thế hoàn toàn offline

Những yếu tố không thể số hóa:

• Trải nghiệm cảm quan: sờ, thử, cảm nhận sản phẩm.
• Tương tác con người: tư vấn trực tiếp.
• Sự thỏa mãn tức thì (instant gratification): mua xong có hàng ngay.
• Mua sắm như giải trí (shopping as entertainment): offline mang tính xã hội & trải nghiệm.

Ai sẽ sống sót trong “Retail Apocalypse”?

Người thắng cuộc

1. Doanh nghiệp omnichannel thành công

• Nike: tích hợp liền mạch online–offline qua app và flagship stores.
• Apple: Apple Store trở thành biểu tượng retail experience.
• Target: thành công với Click & Collect và curbside pickup.

2. Ngành hàng khó số hóa

• Grocery (siêu thị thực phẩm): người tiêu dùng muốn chọn trực tiếp.
• Luxury fashion: cần trải nghiệm cao cấp trong không gian vật lý.
• Home improvement: cần tư vấn & xem trực tiếp sản phẩm.

Kẻ thất bại

1. Mô hình kinh doanh lỗi thời

• Department stores không đổi mới.
• Bookstores không thích ứng digital.
• Electronics stores bị Amazon và online vượt mặt.

2. Thương hiệu không đầu tư công nghệ

• POS lạc hậu.
• Online presence yếu.
• Customer experience kém.

Tương lai: “Tiến hóa” chứ không phải tuyệt chủng

Omnichannel – tương lai retail

• Click & Collect: đặt online, nhận hàng offline.
• Try before you buy: thử tại cửa hàng, đặt online.
• Showrooming thông minh: cửa hàng làm showroom trải nghiệm, giảm chi phí tồn kho.

Công nghệ tái định hình retail

1. AR/VR shopping
   • Virtual try-on cho thời trang, mỹ phẩm.
   • AR cho nội thất.
   • VR showroom.
2. AI & Personalization
   • Chatbot 24/7.
   • Gợi ý sản phẩm cá nhân hóa.
   • Dynamic pricing.
3. IoT & Smart stores
   • Smart shelves.
   • Heat mapping hành vi khách hàng.
   • Thanh toán không chạm.

Yếu tố quyết định sự sống còn

1. Customer Experience là tối thượng

• Trải nghiệm hơn sản phẩm.
• Dịch vụ cá nhân hóa, checkout nhanh chóng, không gian độc đáo.

2. Location vẫn quan trọng

• Trung tâm đô thị: vẫn mạnh nhờ foot traffic.
• Shopping malls: đang tái cấu trúc thành mixed-use.
• Suburban strips: khó khăn nhất.
• Tourist areas: phục hồi mạnh sau COVID.

3. Niche & Community

• Chuyên môn hóa sản phẩm.
• Gắn kết cộng đồng địa phương.
• Dịch vụ cá nhân hóa.

Case studies

Thành công: Target’s Digital Transformation

• Same-day services: Drive-up, Order pickup, Shipt.
• Store-as-hub model: cửa hàng như fulfillment center.
• Loyalty program Target Circle.
• Private label chiếm 30% doanh số.

📈 Kết quả: Digital sales tăng 50% năm 2020, duy trì đà tăng trưởng.

Thất bại: Toys“R”Us

• Gánh nặng nợ nần.
• Online strategy yếu.
• Không cạnh tranh nổi Amazon về giá & tiện lợi.
• Hành vi tiêu dùng thay đổi.

Retail Landscape 2030 – Dự báo

1. Hybrid shopping thành chuẩn mực: 70% hành trình khách hàng sẽ qua nhiều kênh.
2. Sustainability trở thành lợi thế cạnh tranh: đóng gói xanh, local sourcing, circular economy.
3. Personalization at scale: AI recommendation, dynamic pricing, in-store experience cá nhân hóa.

Lời khuyên

• Large retailers: Đầu tư công nghệ, tái định nghĩa vai trò cửa hàng, quyết định dựa trên data.
• Small retailers: Tập trung yếu tố online không thay thế được, tận dụng công nghệ giá rẻ, xây dựng loyalty.
• Consumers: Mua sắm thông minh, hỗ trợ local, tận dụng omnichannel, chọn brand bền vững.

Kết luận: Tiến hóa, không phải tuyệt chủng

Cửa hàng truyền thống không “chết” – chúng đang tiến hóa.
Dù có nhiều dự báo về sự dịch chuyển ồ ạt sang online, kênh bán lẻ vật lý vẫn giữ vai trò trọng yếu trong ngành bán lẻ.

Sự thật:

• Bán lẻ truyền thống vẫn chiếm hơn 80% thị phần toàn cầu.
• Tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đang chững lại tại các thị trường đã bão hòa.
• Hành vi tiêu dùng cho thấy xu hướng ưu tiên mô hình mua sắm lai (hybrid shopping) – kết hợp online và offline.

Tương lai thuộc về:

• Những thương hiệu thích ứng nhanh với công nghệ.
• Các nhà bán lẻ biết tạo ra giá trị khác biệt (unique value proposition).
• Doanh nghiệp hiểu và phục vụ nhu cầu khách hàng đang thay đổi.
• Mô hình bán lẻ tích hợp liền mạch giữa online và offline (omnichannel).

Việc khai thác tâm lý khan hiếm (scarcity marketing) đang trở thành yếu tố then chốt, giúp cửa hàng truyền thống tạo ra trải nghiệm độc đáo mà thương mại điện tử khó có thể thay thế.

“Retail Apocalypse” thực chất là “Retail Evolution” – một quá trình chọn lọc tự nhiên, nơi chỉ những đơn vị thích nghi tốt nhất mới tồn tại. Những thương hiệu dám thay đổi, đầu tư vào trải nghiệm khách hàng, và nắm bắt chiến lược omnichannel sẽ phát triển thịnh vượng. Ngược lại, những doanh nghiệp bảo thủ, chậm thay đổi sẽ bị loại khỏi cuộc chơi.

Câu hỏi không còn là: “Cửa hàng truyền thống có chết không?”
Mà là: “Làm thế nào để cửa hàng truyền thống tiến hóa thành công trong kỷ nguyên số?”

Và câu trả lời nằm ở việc tạo ra những trải nghiệm mà online không thể tái tạo, đồng thời ứng dụng công nghệ để nâng cao, chứ không thay thế, sự kết nối giữa con người với con người.

👉 Bán lẻ không chết. Bán lẻ đang tái sinh.